News Portal

  • फ्याटी लिभरको समस्या किन र कसलाई हुन्छ ? यस्तो छ घरेलु उपचार

    हिमाली संचार संवाददाता
    १७५ पटक

    कलेजोको काम भनेको शरीरमा भएका त्यस्ता सबै चीजहरुलाई प्रशोधन गर्नु हो, जुन हामी खान्छौ वा पिउँछौ ।  यसले रगतमा भएको कुनै पनि प्रकारको हानीकारण विषादीलाई फिल्टर समेत गर्दछ ।

    यदी कलेजोमा अधिक मात्रामा बोसो जम्मा भएमा कलेजोको प्रक्रियामा बाधा उत्पन्न हुन्छ । कलेजोमा  वोसो वा फ्याट जम्मा भएको त्यस्तो अवस्थालाई मानिन्छ, जतिबेला कलेजोमा बोसोको मात्रा कुल कलेजोको वजन भन्दा करिब ५ देखि १० प्रतिशत अधिक हुन्छ ।

    कलेजोको अनुपातमा कलेजोमा धेरै बासो जम्मा भएमा त्यसलाई फ्याटी लिभर वा हेपेटिक स्टेटोसिस पनि भन्ने गरिन्छ । कलेजोमा केही मात्रामा वोसो जम्मा हुनु सामान्य हो, तर कुनै कुनै अवस्थामा यसले विभिन्न किसिमको स्वास्थ्य समस्या निम्त्याउन सक्छ ।

    कलेजोले पुरानो क्षतिग्रस्त कोशिकालाई मर्मत गरी कोशिकाको पुर्ननिर्माण र मर्मत गर्दछ । तर जब कलेजोमा बारम्बार असर पुग्छ, तब कलेजोमा घाउ हुने गर्छ, जसलाई चिकित्सकीय भाषामा सिरोसिस भन्ने गरिन्छ ।

    जीवनशैली परिवर्तन गरेरे पनि फ्याटी लिभर कम गर्न सकिन्छ । तर, कयौ अवस्थाहरुमा यसको कुनै लक्षण नदेखिने हुदाँ फ्याटी लिभर भएको सजिलै पत्ता लगाउन सकिन्न ।

    फ्याटी लिभर एक सामान्य अवस्था हो, जसमा दश देखि बीस प्रतिशत मानिसलाई सिसोसिस विना नै प्रभावित पार्ने गर्दछ ।

    समयमै पहिचान तथा उपचार नगरेको खण्डमा फ्याटी लिभर यी कारणहरुले गर्दा हानीकारक हुनसक्छ ।

    फ्याटी लिभरको लक्षण ?

    सामान्यतयाः  फ्याटी लिभरको देखिने किसिमको कुनै लक्षण हुँदैन । यद्यपी, थकान,  पेटमा असजिला भने अवश्य महसुस हुनसक्दछ । त्यस्तै, लिभर सामान्य आकार भन्दा थोरै ठूलो हुनसक्छ । जुन आवश्यक परीक्षण पश्चात्त नै थाहा पाउन सकिन्छ ।

    हुन त, लिभलमा अतिरिक्त बोसो भएमा लिभर सुन्निन सक्दछ । र, लिभर सुन्निएमा यी लक्षणहरु देखा पर्दछ ।

    -भोक कम लाग्ने

    -पेट दुख्ने

    -शरीरीक कमजोरी

    -थकान महसुस हुनु

    -तौल घट्नु

    -भ्रम

    यदी फ्याटी लिभरले सिरोसिस र कलेजोलाई विफल पारेमा यस्ता लक्षण देखिन सक्छ  । जुन यस प्रकार छन् ः

    -भ्रम

    -रगत बग्ने

    -पेट फुल्ने, तरल पदार्थले पेट भरिने

    -पहेलोपना तथा आँखा पहेलो हुने

    फ्याटी लिभरको कारण ?

    फ्याटी लिभर हुनुमा मदिरापान सबैभन्दा ‘आम’ कारण मानिन्छ । तर मदिरा नपिउने मानिसमा पनि फ्याटी लिभर देखिनुमा भनेे चिकित्सकहरु समेत अचम्मित छन् ।

    जबकी शरीरले अधिक मात्रामा वोसो पैदा गरेमा वा खानालाई शक्तिमा परिणत गर्न नसकेमा लिभरमा फ्याट जम्मा हुने गर्दछ । अधिक गुलियो खानेकुरा खादैमा लिभरमा फ्याट जम्मा नभएपनि फ्याटी लिभरमा यसले अवश्य योगदान पुर्‍याउन सक्दछ ।

    मदिराबाहेक पनि यी कारणले पनि हुनसक्छ, फ्याटी लिभरको समस्या

    -हाइपरलिपिडेमिया वा रगतमा वोसो जम्मा हुनु

    -छोटो समयमै तौल घटाएमा

    -मोटोपना

    -मधुमेह

    -आणुवंसिक कारण

    -केही औषधीको दुस्प्रभाव

    फ्याटी लिभरको प्रकार ?

    फ्याटी लिभरको मुख्य दुई प्रकार छन् ।

    नन अल्कोहोलिक (मदिरापान) कारण

    अल्कोहोलिक कारण

    नन अल्कोहोलिक कारण

    लिभरमा बोसो जम्मा भएर त्यसलाई कम गर्न समस्या भएमा नन अल्कोहोलिक लिभर रोग विकसित हुने गर्दछ । जुन अल्कोहलसित सम्बन्धित हुँदैन । यो समस्या तब कम हुन्छ, जब लिभरको दश प्रतिशत बोसो कम हुने गर्दछ ।

    अल्कोहलिक फैटी लिभर

    अल्कोहल फ्याटी लिभर अल्कोहलसित सम्बन्धित लिभर रोगको सबैभन्दा पहिलो चरण हो । धेरै पिएमा लिभरलाई हानी पुग्ने गर्छ । र, जसका कारण लिभरले जम्मा भएको वासो कम गर्न सक्दैन । जबकी अल्कोहल त्याग्नाले मात्र पनि लिभरमा जम्मा भएको वोसो कम हुने गर्दछ । अझ छ हप्तासम्म पनि मदिरा सेवन नगरेको खण्डमा लिभरमा जम्मा भएको सम्पूर्ण वोसो नष्ट हुने गर्दछ ।

    नन अल्कोहोलिक स्टीटोहेपाटाइटिस र अल्कोहोलोलिक स्टीटो हेपाटाइटिस

    जब लिभरमा अधिकमात्रामा वोसो जम्ने गर्छ, तल लिभर सुन्निने गर्छ । यदी शराब मुल कारण हैन भने यसलाई नन अल्कोहोलिक स्टीटोहेपाटाइटिस भन्ने गरिन्छ । यसले लिभरको कार्यप्रणालीलाई नै प्रभावित पार्ने गर्छ । जुन यस प्रकार छ

    -वाकवाकी लाग्ने

    -वान्ता हुने

    -पेट दुख्ने

    -भोक नलाग्ने

    -पहेलोपना

    यी समस्याको समयमै उपचार नगरेको खण्डमा स्टीटो हेपाटाइटिसले लिभरलाई विफल बनाउनुका साथै कलेजोमा स्थायी घाउ बनाउन सक्दछ ।

    गर्भावस्थामा फ्याटी लिभर

    गर्भावस्थामा हुने फ्याटी लिभर जटिल तथा गम्भीर स्वास्थ्य सम्बन्धि समस्या हो । यो समस्या भएमा गर्भावस्थाको तेश्रो महिनादेखि यस्ता लक्षण देखिने गर्छ ।

    -लगातार उल्टी हुने तथा वाकवाकी लाग्ने

    -पेटको दाहिने भाग दुख्ने

    -पहेलोपना

    यो समस्या प्रसव व्यथा पश्चात्त हराएर जाने तथा यसको स्थायी असर नहुने भएकोले गर्भावस्थामा यो समस्या देखिएमा तुरुन्तै चिकित्सकसित सम्पर्क गर्न जरुरी छ ।

    फ्याटी लिभरको जोखिम कारक ?

    फ्याटी लिभर भएमा कलेजोमा अतिरिक्त वोसो जम्ने गर्छ । र, मोटोपना तथा अधिक तौल भएका मानिसहरुमा यो समस्या विकसित हुने सम्भावना अत्याधिक हुने गर्दछ । टाइप २ मधुमेहले यसको जोखिम बढाउन सक्छ ।

    त्यसबाहेक, यी कारणले पनि फ्याटी लिभरको जोखिम बढाउन सक्छ । जुन यसप्रकार छ

    -अत्याधिक मात्रामा मदिराको सेवन

    -ओभर  द काउन्टर ड्रग्स

    -गर्भावस्था

    -उच्च कोलेस्ट्रोल

    -ट्राइग्लिसराइडको स्तर उच्च भएमा

    -कुपोषण

    फ्याटी लिभरको परीक्षण 

    विभिन्न परीक्षण द्धारा पनि फ्याटटी लिभरको परीक्षण गर्न सकिन्छ । जसमध्य शारीरीक परीक्षण, लिभर वायोप्सी, रक्त परीक्षण तथा इमेजिङ्ग टेष्ट प्रमुख मानिन्छन् ।

    शारीरीक परीक्षण

    लिभर सुन्निएमा डाक्टरले पेटको परीक्षण गरेर पनि यसको जानकारी पाउन सक्छन् । त्यस्तै, शरीरमा थकावट महसुस भएमा वा खान मन नलागेमा पनि लिभर सम्बन्धि समस्या देखिनसक्छ । यसबाहेक, मदिरापान, औषधी तथा अन्य रोगका कारण पनि यो समस्या हुनसक्ने भएकोले शारीरक परीक्षण द्धारा पनि चिकित्सकले रोग पत्ता लगाउन सक्दछन् ।

    लिभर वायोप्सी

    चिकित्सकले एउटा सुईको माध्यमद्धारा लिभरको कोषिका लिकालेर पनि लिभरको वायोप्सी गर्न सक्दछन् । फ्याटी लिभएर भएको पत्ता लगाउने यो नै सबैभन्दा प्रभावकारी माध्यम हो । र, यो परीक्षणद्धारा नै चिकित्सकले सटिक कारण पत्ता लगाउन सक्दछन् ।

    रक्त परीक्षण

    सामान्य रक्त परीक्षणका क्रममा रगतमा अधिक मात्रामा बोसो देखिएमा पनि फ्याटी लिभरको सम्भावना उच्च हुने गर्छ । यसले फ्याटी लिभरको पुष्टि नगरेपनि लिभर सुन्निनुको कारणबारे पत्ता लगाउन सक्दछ ।

    इमेजिङ्ग टेष्ट

    लिभरको अल्ट्रासाउण्ड गरेर  पनि फ्याटी लिभर पत्ता लगाउन सकिन्छ । अल्ट्रासाउण्डमा वोसो सेतो क्षेत्रको रुपमा देखिन्छ । त्यस्तै, सिटी वा एमआरआई लगायतका इमेजिङ्गको अध्ययनद्धारा पनि यसबारे पत्ता लगाउन सकिन्छ ।

    फ्याटी लिभरको उपचार ?

    औषधी वा शल्यक्रिया मात्र फ्याटी लिभरको लागि पर्याप्त छैन । त्यसैले चिकित्सकहरु औषधी दिनुको सट्टा मदिरापान  तथा सुर्तीजन्य पदार्थको प्रयोग कम गर्न सल्लाह दिने गर्दछन् । त्यस्तै, गलियो ताथ कोलेस्ट्रोल बढाउने कुरा खान तथा तौल घटाउन सल्लाह दिने गर्दछन् । साथै, रगतमा चिनीको मात्रा नियन्त्रण गरी जोखिम कारकलाई कम गर्न सुझाव दिने गर्दछन् ।

    त्यस्तै, मोटोपना तथा अस्वस्थकर खानाका कारण फ्याटी लिभर भएमा चिकित्सकहरु शारीरीक गतिविधि बढाउन तथा चिल्लो खानेकुरा कम गर्न सल्लाह दिने गर्दछन् । त्यस्तै, कम क्यालोरीयुुक्त खानेकुरा खान तथा रातो मासुको सेवन कम गर्न सल्लाह दिने गर्दछन् ।

    फ्याटी लिभरबाट कसरी बच्ने ?

    स्वस्थ जीवनशैली अपनाएर, खानामा चिल्लो कम गरेर, लिभरलाई संक्रमण हुनबाट बचाएर तथा लिभरको रक्षा गरेर पनि फ्याटी लिभर तथा यसको जटिलताहरुबाट जोगाउन सकिन्छ । त्यस्तै, मादक पदार्थ तथा मदिराको सेवन गर्नबाट बचेर पनि फ्याटी लिभर हुनबाट जोगिन सकिन्छ । 

    प्रतिकृया दिनुहोस्

    तपाईंको राशिफल :  २०७५ साल  आश्विन ७ गते आइतवार, तदअनुसार सेप्टेम्बर २३,२०१८

    – ज्यो.प. नारायणप्रसाद दुलाल, मेष बुद्धिको उपयोग गर्दा जटिल ठानिएको कार्य सम्पादन हुनेछ । दाम,...

    सप्न उस्का अनि मेरा

    ✍️… तपिकुमार सिँह ठकुरी मेरा सप्नहरू… रूख,बिरुवा घाँसे काल्नारु अनि प्रचण्ड तापले तपिएका मैदाने चिराहरु...

    वामदेव जहाँबाट उम्मेदवार बनेपनि कांग्रेसले हराईदिन्छ : कांग्रेस प्रवक्ता शर्मा

    नेपालगञ्ज – प्रमुख विपक्षी दल नेपाली कांग्रेसका प्रवक्ता विश्वप्रकाश शर्माले नेकपाका नेता वामदेव गौतमलाई जहाँबाट...

    कुवेती नागरिकको छोराद्वारा नेपाली घरेलु कामदारको छुरी प्रहार गरी हत्या, परिवारलाई संपर्कमा आउन दुताबासको आग्रह

    हरि कृष्ण न्यौपाने कुवेत, २३ सेप्टेम्बर – कुवेतमा घरेलु महिला कामदारको रुपमा रोजगारीका लागि आएकी...

    नेपाली कांग्रेसमा पदाधिकारी बढ्ने, विधान संशोधन मस्यौदामा केके छ ?

    काठमाडौं – नेपाली कांग्रेसको पदाधिकारी बढ्ने भएको छ । विधान मस्यौदा समितिले तयार पारेको प्रारम्भीक...