रंगेली अस्पतालले कटुवालजस्तै सेवाभावी अध्यक्ष पाउला कि अहमता बोकेको नेतृत्व ?

मोरङ / रंगेली नगर अस्पताल व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष देवमणि कटुवालले पदबाट राजीनामा दिएपछि अस्पतालको भावी नेतृत्वबारे स्थानीय स्तरमा व्यापक चासो र बहस सुरु भएको छ। उनले एक साताअघि अस्पतालका मेडिकल सुपरिटेन्डेन्ट डा. वसन्तकुमार साहसमक्ष आफ्नो स्वास्थ्य अवस्था र पारिवारिक जिम्मेवारीलाई कारण देखाउँदै राजीनामा बुझाएका थिए।

चार वर्षसम्म अस्पताल व्यवस्थापन समितिको नेतृत्व गरेका कटुवाल स्वयं लामो समयदेखि स्वास्थ्य समस्यासँग जुधिरहेका थिए। तर व्यक्तिगत अस्वस्थताभन्दा अस्पतालको सेवा सुधारलाई प्राथमिकता दिँदै उनले आफ्नो कार्यकालभरि निरन्तर सक्रिय भूमिका निर्वाह गरे।

उनको बहिर्गमनसँगै अस्पतालले एउटा अध्यक्ष मात्र नभई सेवाभाव, अनुशासन, पारदर्शिता र व्यवहारिक नेतृत्वको उदाहरण गुमाएको चर्चा हुन थालेको छ। स्थानीयहरूका अनुसार कटुवालको कार्यकालमा अस्पतालको सरसफाइ, व्यवस्थापन र सेवा प्रवाहमा उल्लेखनीय सुधार आएको थियो।

विशेषगरी प्रत्येक शनिबार बिहान सञ्चालन हुने सरसफाइ अभियान उनको नेतृत्वको पहिचान बनेको थियो। चार वर्षको अवधिमा करिब २०८ शनिबार उनी बिहानै अस्पताल पुगेर चिकित्सक, कर्मचारी, व्यवस्थापन समिति र स्थानीय समाजसेवीसँगै सरसफाइ अभियानमा सहभागी हुन्थे। पछिल्ला वर्षहरूमा केही स्थानीय युवाको सहभागिता घटे पनि उनले अभियानलाई निरन्तरता दिएका थिए।

“अस्पताल सफा राख्ने जिम्मा केवल सरसफाइकर्मीको होइन, हामी सबैको हो,” भन्ने सन्देश उनले व्यवहारमै स्थापित गरेका थिए। विगतमा धेरै नेतृत्वकर्ताले कार्यालयमा बसेर निर्देशन दिने शैली अपनाए पनि कटुवाल भने आफैं झाडु समातेर अग्रपंक्तिमा देखिन्थे।

अस्पतालका कर्मचारीहरूका अनुसार उनको कार्यकालमा आफन्त वा नातागोतालाई जागिर दिलाउन दबाब दिएको, विशेष सुविधा दिलाउन खोजेको वा पदको दुरुपयोग गरेको कुनै सार्वजनिक विवाद देखिएन। एक कर्मचारीका शब्दमा, “उहाँ अध्यक्ष भएर पनि कहिल्यै अध्यक्षजस्तो अहमता देखाउनुभएन। डाक्टर, कर्मचारी, कार्यालय सहयोगी र बिरामी सबैसँग समान व्यवहार गर्नुहुन्थ्यो।”

स्थानीयहरू भन्छन्, सार्वजनिक सम्पत्तिलाई निजी सम्पत्ति ठान्ने प्रवृत्ति बढिरहेको समयमा कटुवालले अस्पतालको एक रुपैयाँलाई पनि जनताको सम्पत्ति मानेर संरक्षण गरे। चार वर्षको कार्यकालमा उनीमाथि आर्थिक अनियमितता, अपचलन वा व्यक्तिगत लाभ लिएको आरोपसमेत सार्वजनिक रूपमा लागेन।

आफू गम्भीर स्वास्थ्य समस्यासँग संघर्षरत रहँदा पनि उनले अस्पतालको जिम्मेवारीलाई निरन्तरता दिए। शरीरले आराम खोजिरहे पनि सेवाप्रतिको उनको प्रतिबद्धता कमजोर भएन। यही कारण धेरैले उनको राजीनामालाई सामान्य प्रशासनिक प्रक्रिया मात्र नभई सेवामुखी नेतृत्वको एउटा अध्यायको अन्त्यका रूपमा लिएका छन्।

अब रंगेली अस्पताल नयाँ नेतृत्वको प्रतीक्षामा छ। तर नेतृत्व परिवर्तनसँगै जनताका मनमा केही महत्वपूर्ण प्रश्नहरू उब्जिएका छन्।

जनताका प्रश्न

१. नयाँ अध्यक्षले पनि प्रत्येक शनिबार अस्पतालको सरसफाइ अभियानमा आफ्नै हातले योगदान दिनेछन् ?

२. कुनै आफन्त वा नातागोताभन्दा माथि उठेर जनहितलाई प्राथमिकता दिन सक्नेछन् ?

३. अस्पताललाई सेवाको मन्दिर बनाउनेछन् कि व्यक्तिगत स्वार्थ पूरा गर्ने थलो ?

४. सेवा, उपकरण र विशेषज्ञ चिकित्सकको संख्या विस्तार गर्न के–कस्ता ठोस योजना ल्याउनेछन् ?

५. बिरामीले औषधि, परीक्षण र विशेषज्ञ सेवाका लागि बाहिर धाउनुपर्ने अवस्थाको अन्त्य कसरी गर्नेछन् ?

६. अस्पतालको आम्दानी–खर्चलाई पूर्ण पारदर्शी बनाउन सार्वजनिक लेखा परीक्षण गर्ने प्रतिबद्धता छ ?

७. विगत नेतृत्वले स्थापित गरेको जनविश्वास र उपलब्धिलाई जोगाउन सक्ने आधार के हो ?

८. अस्पतालमा राजनीतिक हस्तक्षेप हुन नदिने स्पष्ट प्रतिबद्धता आउनेछ ?

९. गरिब तथा विपन्न नागरिकका लागि निःशुल्क वा सहुलियत उपचारको दायरा कसरी विस्तार गरिनेछ ?

१०. चिकित्सक तथा स्वास्थ्यकर्मीको अभाव हुन नदिन के रणनीति अपनाइनेछ ?

११. सम्भावित आर्थिक अनियमितता रोक्न कस्ता कडा मापदण्ड लागू गरिनेछन् ?

१२. आगामी पाँच वर्षमा रंगेली अस्पताललाई कुन स्तरमा पुर्‍याउने लक्ष्य राखिएको छ ?

१३. अस्पतालको गुणस्तर खस्किए त्यसको नैतिक जिम्मेवारी लिन नेतृत्व तयार हुनेछ ?

१४. पहिलो एक वर्षभित्र जनताले देख्न सक्ने उपलब्धि के हुनेछ ?

समयले यी प्रश्नहरूको उत्तर दिनेछ। तर एउटा कुरा स्पष्ट छ—अब रंगेलीका नागरिकहरूले पद होइन, कामको मूल्यांकन गर्नेछन्। नयाँ अध्यक्षले कटुवालले स्थापित गरेको सेवाको संस्कारलाई अझ बलियो बनाउँछन् कि कमजोर, त्यो भने आगामी दिनले देखाउनेछ।