काठमाडौं, वैशाख २५ – नेपालमा कुष्ठरोगको समस्या अझै पूर्ण रूपमा अन्त्य भएको छैन भन्ने यथार्थ काठमाडौंमा सम्पन्न एक अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा प्रस्तुत गरिएको तथ्यांकबाट पुष्टि भएको छ। स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयका सचिव डा. विकास देवकोटाका अनुसार आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा देशभर नयाँ पहिचानमा परेका २,४७२ जना कुष्ठरोगीमध्ये सबैभन्दा बढी बिरामी मधेस प्रदेशमा फेला परेका छन्।
उनले सम्मेलनमा जानकारी गराएअनुसार मधेस प्रदेशमा कुल केसको झन्डै एक तिहाइ हिस्सा रहेको छ। लुम्बिनी प्रदेशमा दोस्रो धेरै केसहरू छन्, जहाँ एक चौथाइभन्दा बढी नयाँ बिरामी रहेको उल्लेख गरिएको छ। त्यसपछि कोशी प्रदेशमा पनि उल्लेख्य संख्यामा कुष्ठरोगी भेटिएको तथ्य सार्वजनिक भएको हो।
उक्त अवधिमा पहिचानमा परेका बिरामीमध्ये १,०४२ जना महिला छन् भने १४ वर्षमुनिका बालबालिकाको संख्या १३६ रहेको छ। बालबालिकामा देखिएको संक्रमणले रोगको जोखिम अझै सकिएको छैन भन्ने सन्देश दिएको छ।
डा. देवकोटाले भने, कुष्ठरोग नियन्त्रणको अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्ड अनुसार प्रति १० हजार जनसंख्यामा १ जनाभन्दा कम संक्रमित हुनु आवश्यक मानिन्छ। हाल राष्ट्रिय औसत प्रकोप दर ०.९२ प्रतिशतमा झरेको छ, जुन सन्तोषजनक मानिए पनि जिल्लागत रूपमा हेर्दा अझै समस्या बाँकी छ।
देशका ७७ जिल्लामध्ये १८ जिल्लामा यो दर १ प्रतिशतभन्दा माथि रहेको छ भने ४८ जिल्लामा एक प्रतिशतभन्दा कम छ। बाँकी ११ जिल्लामा भने नयाँ बिरामी नै फेला परेका छैनन्।
सचिव देवकोटाका अनुसार हाल पहिचान भएका सबै कुष्ठरोगीहरू उपचारमा रहेका छन्। रोग नियन्त्रणका लागि समयमै पहिचान, प्रभावकारी उपचार, समाजमा व्यापक जनचेतना र संक्रमितहरूप्रति भेदभावरहित व्यवहारको खाँचो रहेको उनले बताए।
समग्रमा हेर्दा, नेपालले कुष्ठरोगको नियन्त्रणमा केही हदसम्म प्रगति गरेको भए पनि मधेस, लुम्बिनी र कोशी प्रदेश अझै उच्च जोखिमको क्षेत्रका रूपमा चिनिएका छन्। महिलाहरू र बालबालिकामा समेत रोग देखिनुले स्वास्थ्य क्षेत्रलाई थप सतर्क रहन सन्देश दिएको छ। संघीय सरकारसँगै प्रदेश र स्थानीय तहले पनि समन्वयात्मक रूपमा अगाडि बढ्नुपर्ने आवश्यकतामा सरोकारवालाहरूको जोड छ।