क्यामेरामा कैद तस्वीरले देखायो गाउँको बदलिँदो यथार्थ
१ घण्टा अगाडि
मोरङको रंगेली नगरपालिका–७ स्थित गुद्री बजार कुनै समय स्थानीय उत्पादनको बिक्री–वितरण हुने प्रमुख केन्द्रका रूपमा परिचित थियो। गाउँघरमा उत्पादन भएका कृषि तथा पशुजन्य वस्तुहरू यही बजारमा ल्याइन्थे र स्थानीय अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाइराख्थे। तर समयसँगै बजारको स्वरूप मात्र होइन, गाउँको जीवनशैली पनि बदलिएको छ।
पत्रकारिता यात्राका क्रममा करिब आठ वर्षअघि गुद्री बजारमा खिचिएको एउटा तस्वीर आज इतिहासको महत्वपूर्ण दस्तावेजजस्तै बनेको छ। तस्वीरमा एक महिला माटोका भाँडामा राखिएको दही बिक्री गर्दै बसेकी छन्। त्यो दृश्य केवल व्यापारको क्षण होइन, ग्रामीण जीवन, महिला श्रम र आत्मनिर्भरताको प्रतिनिधित्व गर्ने एउटा जीवन्त कथा हो।
त्यतिबेला गाउँका धेरै महिलाहरूले पशुपालन गरेर आफ्नै घरमा उत्पादन भएको दूधबाट दही बनाउने र माटोका भाँडामा राखेर बजारमा बिक्री गर्ने गर्थे। त्यसबाट प्राप्त आम्दानीले परिवारको खर्च धान्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्थ्यो। स्थानीय उत्पादनले भरिभराउ हुने गुद्री बजार ग्रामीण अर्थतन्त्रको मेरुदण्डजस्तै थियो।
तर अहिले अवस्था फेरिएको छ। बजारमा बाहिरी उत्पादन र प्याकेटबन्द सामग्रीको प्रभाव बढेसँगै स्थानीय उत्पादन क्रमशः ओझेलमा पर्दै गएको छ। परम्परागत रूपमा दही, घिउ, दूध तथा अन्य घरेलु उत्पादन बिक्री गर्ने प्रचलन हराउने अवस्थामा पुगेको छ।
गाउँका युवाहरू वैदेशिक रोजगार तथा सहरमुखी हुँदै जाँदा कृषि र पशुपालन व्यवसायमा संलग्न हुनेको संख्या घट्दो छ। पशुपालनको लागत वृद्धि, दानाको महँगो मूल्य तथा उत्पादनको उचित मूल्य नपाइनुले धेरै किसान व्यवसाय छाड्न बाध्य बनेका छन्। परिणामस्वरूप ग्रामीण उत्पादन प्रणाली कमजोर बन्दै गएको देखिन्छ।
अर्कोतर्फ, प्लास्टिक र आधुनिक प्याकेजिङ सामग्रीले माटोका भाँडालगायत परम्परागत सामग्रीको स्थान लिएका छन्। यसले स्थानीय सीप, संस्कृति र परम्परागत व्यवसायमाथि समेत असर पुर्याएको छ।
गुद्री बजारको यो तस्वीरले आज पनि केही गम्भीर प्रश्न उठाइरहेको छ—स्थानीय उत्पादन संरक्षण गर्ने राज्यको नीति कहाँ छ ? ग्रामीण महिलाको श्रम र योगदानको उचित मूल्यांकन किन हुन सकेको छैन ? परम्परागत पेशा, हाटबजार र स्थानीय उत्पादनलाई जोगाउन प्रभावकारी पहल किन हुन सकेको छैन ?
पत्रकारिता यात्रामा कैद गरिएका हजारौं तस्वीरमध्ये गुद्री बजारको यो तस्वीरले ग्रामीण जीवनको एउटा युग अन्त्यतर्फ उन्मुख भएको अनुभूति गराउँछ। यो केवल दही बेच्ने महिलाको तस्वीर होइन, गाउँको अर्थतन्त्र, महिलाको संघर्ष, आत्मनिर्भरता र बदलिँदो समयको जीवित दस्तावेज हो। यसले हराउँदै गएको ग्रामीण पहिचानलाई सम्झाउँदै भविष्यका लागि सोच्न बाध्य बनाउँछ।
