काठमाडौं, मंसिर ९ – नेपालको सबैभन्दा पुरानो र लोकतान्त्रिक आन्दोलनको अग्रणी शक्ति नेपाली कांग्रेस अहिले एउटा निर्णायक मोडमा उभिएको छ। पार्टीले नियमित महाधिवेशन गर्ने कि विशेष महाधिवेशन बोलाउने भन्ने बहस नेतामात्रको विवाद होइन। यो पार्टीको आगामी बाटो, संगठनात्मक रूपान्तरण र देशको लोकतान्त्रिक यात्रासँग जोडिएको प्रश्न हो।
आजको परिस्थितिमा युवापुस्ताले गम्भीर रूपमा प्रश्न गरिरहेका छन्। के नेपाली कांग्रेस बदलिँदै गएको समयसँग तालमेल मिलाउन सक्छ ? कि पुरानै ढर्रामा अड्किएर जनताको भरोसा कमजोर बन्दै जानेछ ? यी प्रश्नले धेरै युवालाई निराश बनाइरहेका छन्।
नियमित महाधिवेशन : संस्थागत स्थायित्वको पक्ष
नियमित महाधिवेशनले संगठनमा स्थिरता ल्याउँछ। संविधानले तोकेको समयसीमा अनुसार नेतृत्व परिवर्तन र नीति विवेचन हुने भएकाले यसले जनताको विश्वास पुनःआर्जन गर्ने आधार बनाउँछ। युवाको दृष्टिमा यो लोकतान्त्रिक अभ्यासको निरन्तरता हो, जहाँ आन्तरिक प्रतिस्पर्धा र नयाँ नेतृत्वको सम्भावना खुला रहन्छ।
तर व्यवहारमा यी महाधिवेशनहरू धेरैजसो औपचारिक मात्र हुने गरेका छन्। पुरानै नेताहरूको पुनःचयन नै मुख्य उद्देश्य बनेजस्तो देखिन्छ। युवाको सहभागिता “उपस्थिति” जस्तो मात्र देखिन्छ, वास्तविक “भूमिका” जस्तो होइन।
विशेष महाधिवेशन : आत्ममूल्यांकन र पुनःसुरुआत
विशेष महाधिवेशन नेतृत्व फेर्ने प्रक्रियाभन्दा धेरै ठूलो कुरा हो। यो पार्टीले आफ्ना नीति, संगठन, दृष्टिकोण र काम गर्ने तरिका पुनर्विचार गर्ने मौका हो। संघर्ष, सुधार र समयअनुसार रूपान्तरणमा विश्वास गर्ने कांग्रेस निर्माण गर्ने अवसर पनि यही हो।
नेपाल विद्यार्थी संघका कार्यकर्ता र युवाले चाहेको कांग्रेस भनेको चुनौतीसँग डराउन नजान्ने, कठोर परिस्थितिमा पनि नहट्ने र परिवर्तनलाई आत्मसात् गर्न तयार पार्टी हो। विशेष महाधिवेशनले त्यही चेतनालाई बलियो बनाउन सक्छ।
निर्वाचनअघि कि पछि महाधिवेशन ?
नियमित वा विशेष महाधिवेशन प्रतिनिधि सभा निर्वाचनअघि गर्ने कि पछि गर्ने भन्ने बहस तीव्र छ। यो केवल समयको प्रश्न होइन। यसले पार्टीको दिशा र पुस्तान्तरणको संकेत दिन्छ।
यदि निर्वाचनअघि महाधिवेशन भयो भने पार्टीले नयाँ नेतृत्व र ताजा ऊर्जा ल्याउन सक्छ। यसले कार्यकर्तालाई उत्साहित बनाउनेछ र चुनावी अभियानमा सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ। युवाले यसलाई परिवर्तनको संकेतका रूपमा लिनेछन्। तर नेतृत्व प्रतिस्पर्धाका कारण पार्टीभित्र मतभेद बढ्ने जोखिम पनि रहन्छ।
यदि निर्वाचनपछि महाधिवेशन गरियो भने यो व्यावहारिक देखिए पनि युवामा असन्तोष बढ्न सक्छ। धेरै वर्षदेखि अवसर नपाएका युवाहरू फेरि प्रतीक्षामा बस्नुपर्ने हुन्छ।
वास्तविक चुनौती: विश्वास पुनःस्थापना
नेपाली कांग्रेसको सबैभन्दा ठूलो चुनौती नेतृत्व परिवर्तन मात्र होइन। हराउँदै गएको विश्वास पुनःस्थापित गर्नु हो। आजको युवा पुस्ता केवल दर्शक होइन। परिवर्तनका सक्रिय सह–निर्माता हुन्। उनीहरूलाई नीतिगत तहमा समावेश नगरिकन पार्टीले भविष्यतिर उभिन सक्दैन।
महाधिवेशन कहिले गर्ने भन्नेभन्दा पनि, त्यसले कस्तो कांग्रेस निर्माण गर्छ भन्ने प्रश्न महत्वपूर्ण छ।
युवाको सन्देश स्पष्ट छ : “हामी कांग्रेसमा पद होइन, परिवर्तन खोज्दैछौं।”
युवाको अपेक्षा : नयाँ सोच, नयाँ शैली
आजका युवाले स्थायी कुर्सी होइन, स्थायी दृष्टि खोजिरहेका छन्। उनीहरूको मुख्य अपेक्षा यस्ता छन्:
• मेरिटका आधारमा अवसर
• डिजिटल र पारदर्शी संगठन
• वैचारिक स्पष्टता र युवा–मैत्री नेतृत्व
• नियमित प्रशिक्षण र क्षमता विकास
यदि कांग्रेसले युवाको ऊर्जा बुझ्यो भने, चाहे नियमित होस् वा विशेष महाधिवेशन, पार्टी फेरि जनताका बीच बलियो रूपमा उठ्न सक्छ। तर पुरानै शैली दोहोरिए भने कांग्रेस केवल इतिहासको गौरवमा सीमित भई जानेछ र निराशा बढ्दै जानेछ।
राजनीतिमा परिवर्तनको बाटो सधैं युवाबाट सुरु हुन्छ। आज नेपाली कांग्रेसले नयाँ बाटो रोज्ने कि पुरानो ढर्रामा अडिने ? यही निर्णयले पार्टीको भविष्य तय गर्नेछ।
अब आवश्यक कुरा महाधिवेशनको नाम होइन, यसको उद्देश्य र भावना होस्।
युवाको आवाज सुन्ने कांग्रेस नै भविष्यको कांग्रेस बन्न सकोस्।
अन्त्यमा, नेपाली कांग्रेसको भविष्यप्रति शुभकामना।
जय नेपाल।
लेखक : राजन अधिकारी
निर्वतमान सचिव, स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियन
नीलकण्ठ बहुमुखी क्याम्पस, धादिङ
नेता, नेपाल विद्यार्थी संघ, धादिङ