काठमाडौं । नेपालमा १३ देखि ३० वर्षसम्मका युवाहरू देशको सबैभन्दा ठूलो जनसंख्या हिस्सा हुन्। देशको समृद्धि, राजनीतिक स्थायित्व र सामाजिक रूपान्तरणमा निर्णायक भूमिका खेल्ने यो पुस्ता राजनीतिक दलहरूको प्राथमिकतामा भने अझै पनि प्रभावकारी रूपमा स्थापित हुन सकेको छैन। दलहरूले युवालाई ऊर्जा र भीडको स्रोतका रूपमा उपयोग गर्ने भए पनि नेतृत्वमा अघि सार्ने संस्कार कमजोर देखिन्छ।
राजनीतिक दलहरूको युवा बुझाइ : अवसर होइन, उपयोग बढीदेशका प्रमुख राजनीतिक दलहरूले युवालाई नीति निर्माणको साझेदारभन्दा पनि पार्टी कार्यक्रम, र्याली र प्रचारका लागि आवश्यक जनशक्ति जस्तै मात्रै हेर्ने गरेको आलोचना हुँदै आएको छ। सार्वजनिक भाषणमा युवालाई ‘देशको ढुकुटी’ भनेर स्तुति गरिए पनि दलहरूको व्यवहारिक अभ्यासमा युवालाई नेतृत्वमा ल्याउन चाहने मनोविज्ञान न्यून छ।
युवाका मुद्दा हेरिन्छन्, तर समाधानको पक्ष कमजोर गुणस्तरीय शिक्षा, सीप विकास, रोजगारी, प्रविधि पहुँच, वैदेशिक निर्भरता जस्ता युवाका मुख्य समस्या राजनीतिक दलका घोषणापत्रमा दोहोरिँदै आएका विषय हुन्। तर दीर्घकालीन दृष्टिकोणयुक्त योजना, प्रभावकारी कार्यान्वयन र स्पष्ट नीतिगत प्रतिवद्धता देखिन सकेको छैन। समस्या ‘थाहा’ छ, तर समाधान ‘लागू’ भएको देखिँदैन।
सामाजिक सञ्जालमा युवाको प्रभाव, तर राजनीतिक स्थान सीमित टिकटक, फेसबुक, इन्स्टाग्राममा सक्रिय युवाको प्रभाव आजको राजनीतिक बहसमा बलियो रूपमा देखा পরिरहेको छ। दलहरूले सामाजिक सञ्जालमार्फत युवालाई लक्षित अभियान तीव्र बनाएका छन्। तर संगठन र संरचनामा युवालाई निर्णायक भूमिकामा पुर्याउने अभ्यास भने न्यून छ। युवालाई ‘भावनात्मक र सजिलै प्रभावित’ समूहको रूपमा हेर्ने पुरानो दृष्टिकोण अझै दलहरूमा कायमै छ।
पुरानो नेतृत्व संरचना : युवाको बाटो अवरुद्ध पार्टीका युवा संगठनहरू भए पनि नेतृत्व प्रायः ४०–५० वर्ष उमेर समूहका व्यक्तिहरूले सम्हाल्ने गरेका छन्। योग्यता, नवप्रवर्तन, पारदर्शिता र प्रविधिमैत्री शासनका अवधारणामा अग्रसर हुने युवा पुस्तालाई पार्टी संरचनाभित्रै स्थान बनाउन कठिनाइ भइरहेको छ। सम्बन्ध, समूहबद्धता र आस्थाले योग्यता ओझेल पार्ने संस्कार आज पनि बलियो छ।
युवामा राजनीतिक उदासीनता : विश्वासनीयता संकटको परिणाम भ्रष्टाचार, अवसरवाद, पुरानै अनुहारको पुनरावृत्ति, विकासको सुस्त गति र युवालाई अवसर नदिने संस्कारले गर्दा युवामा राजनीतिक उदासीनता बढेको देखिन्छ। धेरै युवा देशमै अवसर खोज्नुभन्दा विदेशिने विकल्पलाई सुरक्षित भविष्यको आधार मानिरहेका छन्।
युवा पुस्ताले चाहेको राजनीति : उपयोग होइन, सशक्तिकरणको माग आजका युवाहरू व्यवहारमा आधारित नेतृत्व, पारदर्शी शासन, सीप र नवप्रवर्तनमा आधारित अवसर, स्टार्टअपमैत्री वातावरण, समावेशी र समान अवसरयुक्त राजनीति खोजिरहेका छन्।
युवाको अपेक्षा स्पष्ट छ।भीडको भाग होइन, निर्णयको अधिकार।समर्थनकर्ता होइन, नेतृत्व गर्ने मौका।राजन अधिकारी, निर्वतमान सचिव स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियन नीलकण्ठ बहुमुखी क्याम्पस धादिङ तथा नेताले भने