दुई महिनादेखि तलब रोकिँदा निम्नवर्गीय परिवारको चुलो निभ्ने चिन्ता, सम्बन्धित निकाय मौन किन?
१ घण्टा अगाडि
रंगेली । मोरङको रंगेली अस्पतालमा कार्यरत ज्यालादारी तथा करारका कर्मचारीहरू विगत दुई महिनादेखि तलब नपाउँदा आर्थिक संकटमा परेका छन्। दैनिक ज्याला तथा मासिक पारिश्रमिकबाटै घरखर्च चलाउँदै आएका निम्न आय भएका कर्मचारीहरूलाई लामो समयसम्म तलब नआएपछि परिवारको दैनिकी धान्नसमेत कठिन भएको गुनासो छ।
अस्पतालमा विभिन्न तहका कर्मचारी कार्यरत छन्। आर्थिक रूपमा सम्पन्न कर्मचारीले केही समय तलब नआए पनि व्यवस्थापन गर्न सक्ने अवस्था हुन सक्छ। तर ज्यालादारी तथा न्यून आय भएका कर्मचारीका लागि महिनाको पारिश्रमिक नै परिवारको मुख्य आम्दानीको स्रोत हो। त्यही पारिश्रमिक दुई महिनासम्म रोकिँदा उनीहरूको घरखर्च, बालबालिकाको पढाइ, घरभाडा, खाना तथा औषधि व्यवस्थापनमा समस्या परेको कर्मचारीहरूको भनाइ छ।
एक कर्मचारीले नाम सार्वजनिक नगर्ने सर्तमा भने, “दुई महिनादेखि तलब आएको छैन। घरखर्च चलाउनसमेत समस्या भएको छ। अहिले उधारो गरेर गुजारा चलाइरहेका छौँ।”
आफ्नो समस्या सञ्चारमाध्यममार्फत सार्वजनिक गर्दा जागिर नै गुम्न सक्ने डर रहेको ती कर्मचारीको गुनासो छ। “हामी निम्न तहका कर्मचारी हौँ। खुलेर बोल्दा प्रशासनले जागिरबाटै हटाइदिने डर छ,” उनले भने।
नेपाल सरकारले कर्मचारीलाई नियमित रूपमा पारिश्रमिक उपलब्ध गराउने व्यवस्था गरेको भए पनि रंगेली अस्पतालका ज्यालादारी कर्मचारीले दुई महिनासम्म तलब नपाउने अवस्था किन सिर्जना भयो भन्ने प्रश्न उठेको छ।
रंगेली नगरपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत प्रदीपकुमार साहका अनुसार अहिले अस्पतालमा करारमा मेडिकल सुपरिटेन्डेन्ट (मेसु) रहेका छन्। नेपाल सरकारको दरबन्दीमा रहेका मेसु करिब १० दिनपछि आउने र उहाँमार्फत तलब भुक्तानी गर्ने तयारी रहेको साहले बताए।
नेपाल सरकारको दरबन्दीमा रहेका मेडिकल सुपरिटेन्डेन्ट (मेसु) वसन्तकुमार साह अन्यत्र सरुवा भएपछि करिब दुई महिनादेखि पद रिक्त रहेको कर्मचारीहरूको भनाइ छ। लामो समयसम्म नयाँ मेसु नआउँदा अस्पतालको प्रशासनिक तथा आर्थिक व्यवस्थापनमा समेत असर परेको उनीहरूको गुनासो छ।
तर प्रश्न यहाँ उठ्छ—मेसु सरुवा हुनुको प्रत्यक्ष असर अस्पतालमा काम गर्ने निम्न आय भएका कर्मचारीको पारिश्रमिकमा किन पर्नुपर्यो?
दैनिक अस्पताल सञ्चालनमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्ने कर्मचारीले महिनौँसम्म आफ्नो मेहनतको पारिश्रमिक नपाउने अवस्था सामान्य प्रशासनिक समस्या मात्र हो कि व्यवस्थापनको गम्भीर कमजोरी?
केही गम्भीर प्रश्न
१. दुई महिनासम्म तलब नपाउँदा ज्यालादारी कर्मचारीको घर कसरी चल्छ?
महिनाको पारिश्रमिकमै निर्भर परिवारले दुई महिनासम्म आम्दानीविहीन भएर कसरी दैनिक गुजारा चलाउने?
२. प्रशासनिक कमजोरीको मूल्य सधैँ निम्न वर्गले नै तिर्नुपर्ने हो?
सम्पन्न कर्मचारीले केही समय तलब नआए पनि धान्न सक्लान्। तर बिहानदेखि बेलुकासम्म ज्याला गरेर परिवार पाल्ने कर्मचारीले दुई महिनासम्म पारिश्रमिक नपाउँदा उनीहरूको चुलो कसरी बल्छ?
३. “तलब आएन” भन्ने जवाफले घरखर्च चल्छ?
बालबालिकाको पढाइ, घरभाडा, खाना, औषधि तथा दैनिक आवश्यकताका लागि महिनाको तलबमै निर्भर कर्मचारीलाई दुई महिनासम्म पारिश्रमिक नदिँदा उनीहरूको जिम्मेवारी कसले लिने?
४. मेसु सरुवा भएको दुई महिना बितिसक्दा पनि नयाँ मेसु किन आएनन्?
नेपाल सरकारको दरबन्दीमा रहेको मेसु सरुवा भएपछि लामो समयसम्म पद रिक्त रहनुको जिम्मेवारी कसले लिने? नयाँ मेसु पठाउन ढिलाइ हुँदा त्यसको असर कर्मचारीको तलबसम्म पुग्ने अवस्था कसरी सिर्जना भयो?
५. “प्रक्रियामा छ”, “मेसु छैन” वा “बजेट आएन” भन्ने जवाफले भोक मेटिन्छ?
कर्मचारीको घरखर्च चल्दैन, बच्चाको पढाइ रोकिन सक्छ र उधारो तिर्न सकिँदैन। त्यसैले रंगेली अस्पताल प्रशासन, रंगेली नगरपालिका तथा सम्बन्धित प्रदेश र संघीय स्वास्थ्य निकायले दुई महिनासम्म कर्मचारीको तलब किन रोकियो र तत्काल कहिले भुक्तानी हुन्छ भन्ने विषयमा स्पष्ट जवाफ दिनुपर्ने देखिन्छ।
अस्पतालमा बिरामीको उपचार र सेवामा खटिने कर्मचारीलाई समयमै पारिश्रमिक दिन नसक्ने अवस्था किन आयो? दुई महिनासम्म तलब रोकिँदा त्यसको जिम्मेवारी कसले लिने? नयाँ मेसु नआएको कारण देखाएर कर्मचारीको पारिश्रमिक रोक्नु कति उचित हो?
